Οι Μύλοι των Λαγκαδίων

ΟΙ ΝΕΡΟΜΥΛΟΙ ΤΩΝ ΛΑΓΚΑΔΙΩΝ

Μύλος γενικά είναι η μηχανή που αλέθει σπόρους εξ ου και τα ονόματα : Αλευρόμυλος , μύλος του καφέ, μύλος πιπεριού κ.λ.π. Αλευρόμυλοι είναι : Οι νερόμυλοι, οι ανεμόμυλοι, οι χειρόμυλοι, οι κυλινδρόμυλοι.

Ιστορία των νερόμυλων.

Οι αρχαιότεροι νερόμυλοι ήταν του βασιλιά Μιθριδάτη στον Πόντο.

Η ανάπτυξη και η εξέλιξη των μύλων οφείλεται στην Βόρεια Αμερική, στις όχθες του Μισσισσιππή, όπου είχαν εγκαταστήσει μύλους πάσης φύσεως για την άλεση των σιτηρών της ευφορώτατης ομωνύμου πεδιάδος.

Αργότερα με την εφεύρεση της ατμομηχανής εγκαταστάθηκαν και μύλοι μακράν των όχθεων του ποταμού και αντικαταστάθηκαν οι μυλόπετρες δια κυλίνδρων εκ χάλυβος η πορσελάνης.

Στην εποχή των χειροκίνητων μύλων υπήρχαν και νερόμυλοι οι οποίοι εκαλούντο υδρολήπτες ( «υδραλέτης» κατά τον Στράβωνα).

Λειτουργία των νερόμυλων.

Ο νερόμυλος για να λειτουργήσει έχει ανάγκη νερού εξ’ ού και η ονομασία του. Συνεπώς πρέπει να είναι κοντά σε ποτάμι ή κεφαλόβρυσο. Στο ποτάμι γίνεται χρήση τόσου νερού όσο είναι αρκετό να κινήσει την φτερωτή και αυτή να κινήσει το άνω λιθάρι το οποίο περιστρέφεται πάνω σ’ ένα άλλο ακίνητο το κατωλίθι.

Μέσα σ’ αυτά τα δύο λιθάρια κόβεται και αλευροποιείται το σιτάρι, το κριθάρι, το σμιγάδι* ή το αραποσίτι.

Οι μυλόπετρες είναι κατασκευασμένες από σκληρό πέτρωμα , κατά προτίμηση χαλαζία ή γρανίτη διαμέτρου 1,30 μ. και πάχους 0,25 – 0,30 μ. Το χάραγμα της επιφανείας τους γίνεται σε αυλακοειδείς εγκοπές βάθους 0,006 μ. από την περιφέρεια προς το κέντρο με ειδικά μυλοκόπια.

Το νερό πρέπει να πιαστεί από μακριά (δέση) και να ‘χει κρέμαση να πέσει στο βαγένι (5-8μ) και να ‘χει πίεση ικανή για να θέσει σε περιστροφική κίνηση τη φτερωτή και αυτή το άνω λιθάρι για να γίνει η άλεση.

Το νερό εν συνεχεία φεύγει από μία μικρή στοά, την χούρχουρη.

σμιγάδι *το (ουσιαστικό) [ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ : σμιγ (σμιγός) -αδι] - μείγμα από σιτάρι και κριθάρι, αλλιώς σμιγάρι (κατ` επέκτ.) το αλεύρι, που προέρχεται από ανάμειξη σιταριού και κριθαριού.  

 

Τα μέρη του νερόμυλου

Τα βασικά …                                          και τα απαραίτητα

Το νερό                                                 η δέση, το βαρδάλι,

Το μυλαύλακο                                       ο κόφτης, το αδράχτι,

Το βαγένι                                            η τσαπέλλα, η σταματήρα,

Οι μυλόπετρες                                      το σιφούνι, η σηκωτήρα,

Η χούρχουρη με την φτερωτή                 το κεντρί, ο κόθρος,  

ο κάβουρας η κοφίνα το κωλοβούτσι

η αλευροθήκη ο δράκος το καρίκι

ο ριγουλάτορας η βέργα η χελιδόνα

 

Η δέση, το σημείο που πιάνεται το νερό από το ποτάμι .

Ο κόφτης, στο επάνω μέρος του βαγενιού που ο μυλωνάς κόβει το νερό.

Το βαγένι, είναι ξύλινο η τσίγκινο με στεφάνια που διοχετεύει το νερό στη φτερωτή και την θέτει σε περιστροφική κίνηση.

Η χούρχουρη, μοιάζει με μικρή σήραγγα στην πρόσοψη του μύλου χωρίς διέξοδο. Είναι σκεπασμένη με χοντρούς κορμούς δέντρων, γιατί σ’ αυτήν στηρίζεται η κάτω μυλόπετρα. Σ’ αυτήν βλέπουμε την φτερωτή, το σιφούνι του βαγενιού και το αδράχτι που συνδέει την φτερωτή με την άνω μυλόπετρα.

Η φτερωτή, είναι ξύλινη, βρίσκεται στη χούρχουρη, περιστρέφεται με την πίεση του νερού, συνδέεται στην άνω μυλόπετρα με το αδράχτι και θέτει και αυτήν σε περιστροφική κίνηση και έτσι συντελείται ο σκοπός του μύλου που είναι η άλεση.

Η τσαπέλα, είναι ξύλινη, κυκλική, πάχους 0,10 μ. με τρύπα στο κέντρο. Τοποθετείται στο στόμιο του βαγενιού και ρυθμίζει την ποσότητα του νερού που πρέπει να βρίσκεται σ’ αυτό για να υπάρχει η ανάλογη πίεση στη φτερωτή.

Οι μυλόπετρες, είναι κατασκευασμένες από σκληρό πέτρωμα , κατά προτίμηση χαλαζία ή γρανίτη διαμέτρου 1,30 μ. και πάχους 0,25 – 0,30 μ. Το χάραγμα της επιφανείας τους γίνεται σε αυλακοειδείς εγκοπές βάθους 0,006 μ. από την περιφέρεια προς το κέντρο με ειδικά μυλοκόπια. Αυτές είναι το βασικότερο, μετά το νερό, μέρος του μύλου. Μέσα σε αυτές κόβεται και αλευροποιείται το γέννημα και εκτοξεύεται (υπό μορφήν αλεύρου) δια της φυγοκέντρου δυνάμεως προς την αποθήκη, απ’ όπου σακιάζεται.

Το αδράχτι, είναι άξονας μεταλλικός που αρχίζει από την χελιδόνα, περνάει στο κέντρο της κάτω μυλόπετρας και της φτερωτής και καταλήγει στον κάβουρα.

Η χελιδόνα, σχήματος φιόγκου, μεταλλική, εφαρμόζει σε αρνητική υποδοχή της άνω μυλόπετρας και την κινεί – περιστρέφει – ισοταχώς με την φτερωτή.

Η σταματήρα, είναι ξύλινος άξονας σαν φτυάρι . Μ’ αυτήν ο μυλωνάς σταματάει τον μύλο . Με μια περιστροφή το φτυάρι πηγαίνει μπροστά στο σιφούνι κα εμποδίζει το νερό να περιστρέφει την φτερωτή. Ο κόθρος, είναι τσίγκινο περίβλημα της άνω μυλόπετρας, με σκοπό να μην φεύγει το αλεύρι.

Η κοφίνα, είναι το ξύλινο κιβώτιο, σχήματος κόλουρου τετράγωνης πυραμίδος που ρίχνουν το προς άλεση γέννημα. Στην τρύπα της κοφίνας υπάρχει ο κούτουλας (ξύλινη σέσουλα) που ρυθμίζει την ποσότητα του σταριού που πέφτει στην τρύπα της άνω μυλόπετρας.

Η αλευροθήκη, είναι ξύλινη κάσσα διαστ. 1,00Χ0,50Χ0,60μ μπροστά από το άνοιγμα του κόθρου όπου συγκεντρώνεται το αλεύρι, απ’ όπου σακιάζεται.

Η σηκωτήρα. Με αυτήν ο μυλωνάς ανεβοκατεβάζει την άνω μυλόπετρα και ρυθμίζει τον τύπο του αλευριού που θέλει (ψιλό – χονδρό). Το κωλοβούτσι, είναι συνέχεια στο βαγένι, στηρίζεται στον δράκο και δέχεται την μεγάλη πίεση του νερού. Από το σιφούνι του, εκτοξεύεται το νερό με πίεση και χτυπώντας τα πτερύγια της φτερωτής την θέτει σε περιστροφική κίνηση.

Τα εργαλεία του μυλωνά.

1. Οι κουφοσμίλες. Με αυτές ο μυλωνάς ξύνει τα πτερύγια της φτερωτής.

2. Τα μυλοκόπια. Είναι κοφτερά σφυριά με τα οποία ο μυλωνάς χαράσσει τις μυλόπετρες.

3. Το πριόνι.

4. Το σκεπάρνι.

5. Το σφυρί.

6. Το τσαπί .

7. Το φτυάρι.

8. Το σφουγγάρι, (αρνοτόμαρο). Το χρησιμοποιεί ο μυλωνάς για να μαζεύει το αλεύρι.

9. Το καντάρι. Με αυτό ο μυλωνάς ζυγίζει το γέννημα για να κρατήσει το αλεστικό του δικαίωμα (ξάγι), 3%.

10. Η τρουμπέτα. Ήταν μεγάλο κέλυφος στρειδιού. Με αυτήν ο μυλωνάς ειδοποιούσε τους χωρικούς ότι άνοιξε ο μύλος. Στον μύλο του Ράπη ο μυλωνάς την χτυπούσε στους Μανάκους για να ακούγεται σε όλο το χωριό.

Μύλοι και μυλωνάδες των Λαγκαδίων.

1. Ράπη (άνω).

2. Ράπη (κάτω).

3. Μαντέλλου.

4. Βασ. Μποκή (Ανδρικόπουλου).

5. Αντ. Τσιαούση.

6. Κορδάτου.

7. Κων. Τσιαούση (Χ. Μποκή).

8. Τσίπη.

9. Ράλλη.

10. Απ. Τσιαούση (παλιόμυλος).

11. Δέλλα (Αγ. Δημήτρης) (μύλος και νεροτριβή) .

12. Κανάκη.

13. Αγ. Νικολάου.

14. Απόστ. Τσιαούση.

15. Βουτυριά (Μπράστα) (μύλος και νεροτριβή).

16. Αντ. Τσιαούση (διαβολόμυλος).

17. Αναστ. Ρούτση (μύλος και νεροτριβή).

18. Μπούρα (Ρεκούνι).

19. Δεληγιάννη (Ρεκούνι) (μύλος και νεροτριβή) .

20. Μανιάτη Ηλία (Χοτζιαρίνα).

21. Αντ. Τσιαούση (Χοτζιαρίνα).

22. Αποστ. Τσιαούση (Χοτζιαρίνα).

23. Δόγα.

24. Αγνώστου ιδιοκτήτη (Σγούρνα).

25. Παπα Ανάγνου (Τσιάρνη) (μύλος και νεροτριβή).

26. Παπα Ανάγνου (Τσιάρνη).

27. Ανδρικόπουλου (Καρκαλού).

28. Ανδρικόπουλου (Καρκαλού).

 

Μυλωνάδες (επαγγελματίες).                                  Μυλωνάδες (ερασιτέχνες).

1. Αντώνης Τσιαούσης.                                             1. Πάϊκος Κατσιούφης

2. Νικ. Τσιαούσης                                                     2. Αγγ. Θεόφιλος (Σγάτζος)

3. Απόστ. Τσιαούσης                                                 3. Στ. Νικήτας (Φλιώρος)

4. Ελένη Αποστ. Τσιαούση                                        4. Παν. Σταυρόπουλος (Μπαχαρίας)

5. Κωστ. Αποστ. Τσιαούσης                                       5. Παν. Σταυρόπουλος (Δέλλας)

6. Κορδάτος Γιάννης                                                 6. Βασ. Μπέτσας

7. Χαραλ. Μποκής

8. Βασίλης Μπόκής

9. Πλουμπίδης Μίχος.

10. Πλουμπίδης Δημ.

11. Σπύρος Δέλλας.

12. Μανιάτης Γεώργιος.

13. Παναγιώτης Γκιώκας (Βουτυριάς).

14. Αναστ. Ρούτσης.

15. Κανάκης.

16. Τσίπης.

17. Χρ. Σταυρόπουλος (Αβράμης).

18. Παπαανάγνου (Τσιάρνη).

19. Παπαθεοδώρου Αντ. (Ρεκούνι).

20. Σταυρόπουλος Πολύδωρος (Ρεκούνι).

21. Αφοί Θ. και Κ. Ράλλη.

Άνθη της Πέτρας

newlogo23Μη κερδοσκοπικό Σωματείο
«Φίλοι Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής -
ΑΝΘΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ»
Διεύθυνση:
28ης Οκτωβρίου 55
Νέα Πεντέλη Τ.Κ. 15236

 

Ακολούθησέ μας

Facebook
Twitter
YouTube
Googleplus

 

Newsletter